व्यवस्थित रूपमा SEE परीक्षा सञ्चालन, तर सिसिटिभी निष्क्रियताले उठायो गम्भीर प्रश्न—सुधारको अवसरसँगै जिम्मेवारीको परीक्षा

कैलाश माझी, सप्तकोशी : सप्तकोशी नगरपालिका–२ स्थित गो बै ज माध्यमिक विद्यालयमा सञ्चालन भइरहेको यस वर्षको माध्यमिक शिक्षा परीक्षा (SEE) समग्रमा शान्त, अनुशासित र व्यवस्थित वातावरणमा अघि बढिरहेको देखिएको छ। परीक्षा केन्द्रमा विद्यार्थीहरूको नियमित उपस्थिति, कक्षाकोठाको व्यवस्थापन तथा बाह्य हस्तक्षेप न्यून रहनुले समग्र वातावरण सकारात्मक रहेको संकेत गरेको छ।

उक्त केन्द्रमा विभिन्न ७ वटा विद्यालयका गरी कुल १९३ जना विद्यार्थी सहभागी भएका छन्। जसमा नन्द उच्च माध्यमिक विद्यालय ओद्राहा बाट ५५ जना, श्री जनता माध्यमिक विद्यालय भगनी बाट ४२ जना, डेफोडिल इङ्लिस स्कुल कंचनपुर बाट २४ जना, राष्ट्रिय माध्यमिक विद्यालय फत्तेपुर बाट ३६ जना, श्री वाणी इङ्लिस एकेडेमी ओद्राहा बाट ८ जना, पाइनियर एकेडेमी फत्तेपुर बाट १३ जना तथा पिस एन्जल्स स्कुल कंचनपुर बाट १५ जना विद्यार्थी परीक्षा दिइरहेका छन्। यस केन्द्रमा ३ वटा सरकारी तथा ४ वटा निजी विद्यालयको सहभागिता रहेको छ, जसले शिक्षा क्षेत्रमा सामूहिक उत्तरदायित्व र सहकार्यको झल्को दिएको छ।

परीक्षा केन्द्र व्यवस्थापनले प्रारम्भिक चरणमै प्रत्येक कक्षाकोठामा सिसिटिभी क्यामेरा जडान गरी निगरानी प्रणाली मजबुत बनाउने प्रयास गरेको थियो। यस्तो प्रविधिको प्रयोगले परीक्षा प्रणालीलाई थप पारदर्शी, निष्पक्ष र व्यवस्थित बनाउने उद्देश्य स्पष्ट देखिन्छ। अनुगमन टोलीको सक्रियता र समन्वयले पनि परीक्षा सञ्चालनलाई मर्यादित बनाएको छ। विद्यार्थीहरू पनि आत्मविश्वासका साथ शान्त वातावरणमा परीक्षा दिइरहेका छन्, जुन सकारात्मक पक्षको रूपमा लिन सकिन्छ।

तर, यिनै सकारात्मक प्रयासबीच देखिएको एउटा कमजोरीले भने गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ। अनुगमनकै क्रममा पछि निरीक्षण गर्दा सिसिटिभीको लाइन काटिएको अवस्था भेटिनु सामान्य विषय होइन। यस्तो संवेदनशील समयमा निगरानी प्रणाली निष्क्रिय हुनु प्राविधिक त्रुटि हो वा नियोजित कार्य—यस विषयमा स्पष्ट र विश्वसनीय जवाफ आवश्यक देखिएको छ।

सिसिटिभी केवल उपकरण मात्र होइन, परीक्षा निष्पक्षताको प्रतीक पनि हो। यसको प्रभावहीनता भनेको परीक्षा कक्षाभित्रको पारदर्शिता कमजोर हुनु हो। यसले सम्भावित अनियमितता, चिट चोरी वा अनुचित गतिविधिको आशंकालाई बल दिन सक्छ। विशेष गरी SEE जस्तो राष्ट्रिय स्तरको परीक्षामा यस्ता कमजोरीले इमान्दार विद्यार्थीहरूको मेहनत र भविष्य माथि प्रत्यक्ष असर पार्ने खतरा रहन्छ।

यद्यपि, समग्र व्यवस्थापन सन्तोषजनक देखिए पनि यस्ता कमजोरीलाई सामान्य रूपमा लिनु उचित हुँदैन। बरु यसलाई सुधारको अवसरका रूपमा लिएर सम्बन्धित निकायहरूले थप जिम्मेवार र कडाइका साथ काम गर्नुपर्ने देखिन्छ।

स्थानीय अभिभावक, शिक्षाप्रेमी तथा सरोकारवालाहरूले पनि यस विषयमा चासो व्यक्त गर्दै पारदर्शी छानबिनको माग गरेका छन्। परीक्षा प्रणालीप्रति जनविश्वास कायम राख्न यस्ता विषयमा ढिलाइ नगरी स्पष्टता दिनु अत्यन्त आवश्यक हुन्छ।
यस घटनाले केवल एउटा केन्द्रको मात्र नभई समग्र परीक्षा प्रणालीको विश्वसनीयता र अनुगमन संयन्त्रको प्रभावकारितामाथि प्रश्न उठाएको छ।

त्यसैले सम्बन्धित शिक्षा कार्यालय, स्थानीय प्रशासन तथा सुरक्षा निकायहरूले समन्वय गरी यथार्थ बाहिर ल्याउनुका साथै भविष्यमा यस्ता कमजोरी दोहोरिन नदिने गरी प्रभावकारी संयन्त्र विकास गर्नुपर्ने देखिन्छ।

अन्ततः, परीक्षा सञ्चालन सकारात्मक दिशामा अघि बढिरहेको भए पनि देखिएका चुनौतीहरूलाई समयमै समाधान गर्न सके मात्र शिक्षा प्रणालीप्रति विश्वास अझ बलियो बन्नेछ। निष्पक्षता, पारदर्शिता र कडाइलाई केन्द्रमा राखेर अघि बढे मात्र SEE जस्तो महत्वपूर्ण परीक्षाले आफ्नो वास्तविक उद्देश्य पूरा गर्न सक्नेछ।