पुष्पाको अप्रेसनमै मृत्यु : धर्मेश्वर अस्पतालको उपचार प्रक्रियामाथि गम्भीर प्रश्न

सप्तरी, भदौ १७ गते ।

कैलाश माझी : सप्तरीको सप्तकोशी नगरपालिका–११, भगनीकी करिब २९ वर्षीया पुष्पा देवी खड्गाको बच्चा जन्माउने क्रममा उपचारकै क्रममा मृत्यु भएको छ। बच्चा जन्माउन मंगलबार बिहान कञ्चनरूप नगरपालिका–१२ स्थित धर्मेश्वर अस्पताल पुगेकी खड्गाको अप्रेसनका क्रममा मृत्यु भएको परिवारजनले बताएका छन्।

परिवारका अनुसार मंगलबार बिहान करिब २ बजे अचानक पेट दुखेपछि पुष्पालाई प्रसूति गराउन धर्मेश्वर अस्पताल लगिएको थियो। सामान्य प्रक्रियाबाट बच्चा जन्माउन सम्भव नभएपछि चिकित्सकले अप्रेसन गर्नुपर्ने बताएपछि उनको अप्रेसन गरिएको थियो।

परिवारजनका अनुसार करिब ४ बजे अप्रेसन सकिएको थियो। अप्रेसनपछि पनि बिरामीको स्वास्थ्य अवस्था सामान्य नरहेको भन्दै परिवारले चिन्ता व्यक्त गरिरहे पनि अस्पतालले उपचार सम्भव रहेको भन्दै बिरामीलाई अस्पतालमै राखेको बताइएको छ।

तर, राति करिब १० बजे अस्पतालले पुष्पालाई डिस्चार्ज गरी थप उपचारका लागि विराटनगरस्थित प्राइम अस्पतालमा रिफर गरेको परिवारको भनाइ छ। त्यसपछि प्राइम अस्पताल पुर्‍याउँदा चिकित्सकले बिरामीको मृत्यु भइसकेको जानकारी दिएको परिवारले जनाएको छ।

‘उपचार सम्भव थिएन भने समयमै रिफर किन गरिएन ?’

पुष्पाको मृत्युले धर्मेश्वर अस्पतालको उपचार प्रक्रिया, चिकित्सकीय निर्णय र समयमै रिफर नगरेको विषयमा गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।

परिवारजनको मुख्य प्रश्न छ—यदि बिरामीको अवस्था अस्पतालमा उपचार गर्न नसकिने गरी जटिल थियो भने समयमै ठूलो अस्पतालमा रिफर किन गरिएन ?

अप्रेसनपछि बिरामीको अवस्था बिग्रँदै गएको भए तत्कालै विशेषज्ञ सेवा तथा उच्चस्तरीय उपचार आवश्यक पर्ने अस्पताललाई थाहा हुनुपर्ने हो। तर, परिवारको भनाइअनुसार लामो समयसम्म अस्पतालमै राखेर अन्तिम समयमा मात्र विराटनगर रिफर गरिएको थियो।

अस्पतालले बिरामीलाई कुन अवस्थामा भर्ना गरेको थियो, अप्रेसनअघि स्वास्थ्य अवस्था कस्तो थियो, अप्रेसनपछि कुन–कुन उपचार तथा औषधि दिइयो, बिरामीको अवस्था कहिले गम्भीर भयो र रिफर गर्नुअघि अस्पतालले के–कस्तो उपचार गर्‍यो भन्ने विषय अब छानबिनको विषय बनेको छ।

घरमा रुवाबासी, परिवारको खुसी एकाएक शोकमा परिणत

पुष्पा बच्चा जन्माएर नवजात शिशुलाई काखमा खेलाउने आशामा अस्पताल पुगेकी थिइन्। तर, परिवारले सोचेको खुसी एकाएक शोकमा परिणत भएको छ।

पुष्पाको मृत्युको खबर घर पुगेपछि उनको परिवार तथा आफन्तजनमा रुवाबासी चलेको छ। मृतकको घरमा परिवारका सदस्यहरू आँसुमा डुबेका छन् भने आफन्त तथा छिमेकीहरू समेत शोकमा छन्। केही समयअघिसम्म घरमा नयाँ सदस्यको आगमनको खुसीको तयारी भइरहेका बेला अहिले त्यही घरमा आमाको मृत्युको पीडाले वातावरण स्तब्ध बनेको छ।

आमालाई गुमाएका बालबालिकाको अवस्था झन् हृदयविदारक बनेको छ। नवजात शिशुले संसारमा आएको केही घण्टामै आमाको माया र दूध गुमाएको छ भने पुष्पाका दुई छोराले समेत आमाको काख गुमाएका छन्।

बच्चा जन्माउन अस्पताल पुगेकी आमाको शव घर फर्किनु र नवजात शिशुले आमाको दूधसमेत खान नपाउनु परिवारका लागि कल्पनै गर्न नसकिने पीडा बनेको छ

बच्चा बाँच्यो, तर आमाको माया पाउन पाएन

अप्रेसनबाट नवजात शिशुको ज्यान जोगिए पनि आमाको भने मृत्यु भएको छ। आमाको दूध खान र आमाको काखमा हुर्किन नपाउँदै नवजात शिशु आमाको मायाबाट वञ्चित भएको छ।

हाल नवजात शिशुलाई विराटनगरस्थित विराट नर्सिङ होममा गैर–आईसीयू (Non-ICU) मा राखेर उपचार भइरहेको परिवारले जनाएको छ।

पुष्पाका दुई छोरा समेत छन्। उनीहरूका लागि आमा गुम्नुको पीडा झन् गहिरो बनेको छ।

अप्रेसन गर्ने चिकित्सकमाथि पनि प्रश्न

पुष्पाको अप्रेसन स्त्री तथा प्रसूति रोग विशेषज्ञ डा. वसन्त साहले गरेको बताइएको छ। अब अप्रेसनका क्रममा के–कस्तो अवस्था सिर्जना भयो, बिरामीको स्वास्थ्यमा के समस्या देखियो, त्यसको व्यवस्थापन कसरी गरियो र किन तत्काल उच्चस्तरीय अस्पतालमा रिफर गरिएन भन्ने विषय स्पष्ट हुनुपर्ने देखिन्छ।

अस्पतालले बिरामीलाई डिस्चार्ज गरेर प्राइम अस्पताल रिफर गर्नुको कारण, रिफरल नोटमा के उल्लेख गरिएको थियो तथा बिरामीलाई रिफर गर्ने बेलाको वास्तविक स्वास्थ्य अवस्था कस्तो थियो भन्ने विषय पनि सार्वजनिक हुन आवश्यक छ।

अप्रेसन सकिएको घण्टौंसम्म के भयो ?

परिवारका अनुसार करिब ४ बजे अप्रेसन सकिएको थियो भने राति करिब १० बजे मात्र बिरामीलाई प्राइम अस्पताल रिफर गरिएको थियो। यही बीचको करिब ६ घण्टाको अवधिमा बिरामीको अवस्था कस्तो थियो भन्ने विषय महत्वपूर्ण बनेको छ।

बिरामीको अवस्था सामान्य थियो भने केही घण्टापछि अचानक अवस्था किन गम्भीर भयो ?
अवस्था गम्भीर थियो भने तत्कालै रिफर किन गरिएन ?
अस्पतालमा आवश्यक उपचार तथा आकस्मिक सेवा उपलब्ध थियो कि थिएन ?
र, रिफर गर्ने बेलासम्म बिरामीलाई बचाउन के–कस्ता प्रयास गरिए ?

यी प्रश्नको जवाफ अस्पताल प्रशासनले दिनुपर्ने देखिन्छ।

पोस्टमार्टमपछि मात्रै मृत्युको वास्तविक कारण खुल्ने

मृतक पुष्पाको शव पोस्टमार्टमका लागि धरानस्थित बीपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान लगिएको इलाका प्रहरी कार्यालय कञ्चनपुर, सप्तरीले जनाएको छ।

पोस्टमार्टम रिपोर्टबाट मृत्युको कारणबारे महत्वपूर्ण तथ्य बाहिर आउन सक्नेछ। साथै, उपचारका क्रममा तयार भएका मेडिकल रिपोर्ट, अप्रेसन नोट, औषधि तथा उपचार विवरण र रिफरल कागजातसमेत अध्ययन गर्नुपर्ने देखिन्छ।

सत्यतथ्य अनुसन्धान गरी दोषीलाई कारबाही गर्न स्थानीयको माग

घटनापछि स्थानीयवासीले पुष्पाको मृत्युको सत्यतथ्य अनुसन्धान गर्न माग गरेका छन्। उपचारका क्रममा चिकित्सकीय लापरवाही वा कुनै कमजोरी भएको पुष्टि भएमा सम्बन्धित दोषीलाई कानुनबमोजिम हदैसम्मको कारबाही गर्नुपर्ने स्थानीयको माग छ।

स्थानीयवासीले अस्पतालमा उपचारका क्रममा वास्तवमा के भएको हो भन्ने विषय निष्पक्ष र गम्भीर रूपमा छानबिन हुनुपर्ने बताएका छन्। पीडित परिवारलाई न्याय दिलाउन घटनाको अनुसन्धानमा कुनै किसिमको दबाब वा प्रभाव पर्न नहुने उनीहरूको भनाइ छ।

परिवारलाई जवाफ चाहिएको छ, दोषारोपण होइन

पुष्पाको मृत्यु सामान्य चिकित्सकीय जटिलताका कारण भएको हो वा उपचार प्रक्रियामा कुनै कमजोरी भयो भन्ने विषय अनुसन्धानपछि मात्रै निष्कर्षमा पुग्न सकिन्छ। तर, अस्पतालमा भर्ना गरेदेखि मृत्यु हुने अवस्थासम्मको उपचार प्रक्रियाबारे परिवार र सम्बन्धित निकायले स्पष्ट जवाफ पाउनु आवश्यक छ।

बच्चा जन्माउने क्रममा आमाको मृत्यु हुनु अत्यन्त संवेदनशील विषय हो। त्यसैले घटनालाई सामान्य ‘अप्रेसनका क्रममा मृत्यु’ भनेर पन्छाउनेभन्दा अस्पताल प्रशासन, सम्बन्धित चिकित्सक र स्वास्थ्य निकायले घटनाको वास्तविकता सार्वजनिक गर्नुपर्ने देखिन्छ।

बिरामीको अवस्था गम्भीर थियो भने परिवारलाई समयमै जानकारी दिइयो कि दिइएन ?
अस्पतालमै आवश्यक उपचार सम्भव थिएन भने रिफर गर्न किन घण्टौं लाग्यो ?
अप्रेसनपछि बिरामीलाई डिस्चार्ज गर्ने आधार के थियो ?
र विराटनगर पुर्‍याउँदा बिरामीको मृत्यु भइसकेको अवस्थामा त्यसअघि अस्पतालमा के–कस्तो उपचार गरिएको थियो ?

यी प्रश्नको जवाफ पोस्टमार्टम रिपोर्ट, मेडिकल अभिलेख र निष्पक्ष छानबिनबाट खोजिनुपर्ने देखिन्छ।

अहिले पुष्पाको घरमा आमाको मृत्युको पीडाले परिवारका सदस्यहरू रोइरहेका छन्। नवजात शिशुको भविष्य र दुई छोराको पालनपोषणको चिन्ताले परिवारमाथि थप पीडा थपिएको छ।

एक आमाको मृत्युको पीडा केवल एउटा परिवारको पीडा होइन—यसले हाम्रो स्वास्थ्य उपचार प्रणालीमाथि पनि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।

अब सम्बन्धित निकायले घटनाको सत्यतथ्य छानबिन गरी मृत्युको वास्तविक कारण सार्वजनिक गर्नुपर्ने देखिन्छ। यदि उपचारमा लापरवाही वा कमजोरी भएको प्रमाणित भएमा दोषीलाई कानुनअनुसार कडा कारबाही गरी पीडित परिवारलाई न्याय दिलाउन स्थानीयवासीले माग गरेका छन्।